این روزها واقعیت مجازی به یکی از کلیدواژههای محبوب کاربران اینترنت تبدیل شده است. انواع کاربردهای آن در آموزش، سرگرمی و حتی درمان برخی از اختلالات خلقی، موضوعات جالبی هستند که هریک طرفداران خاص خود را دارند.
در این مقاله به معرفی «واقعیت مجازی» و برخی از کاربردهای آن میپردازیم.
واقعیت مجازی (Virtual Reality; VR) یک محیط سهبعدی شبیهسازی شده است که کاربران را قادر میسازد در فضایی ایمن، راحت و تکرارپذیر، یک موقعیت چالشبرانگیز را تجربه کنند. این محیط شبیهسازی شده، با کمک نرمافزارهای رایانهای ایجاد میشود و در حال حاضر کاربران برای استفاده از آن، به استفاده از هدست و عینک نیاز دارند. هرچه کاربران عمیقتر بتوانند خود را در یک محیط واقعیت مجازی غوطهور کنند – و از محیط فیزیکی اطراف خود فاصله بگیرند – بیشتر میتوانند این دنیای مجازی را بپذیرند و واکنشهای متناسبتری نشان دهند. حتی اگر دنیای خلق شده با فناوری واقعیت مجازی، ماهیتی کاملاً دور از تصور داشته باشد.
هدف نهایی صنعت VR ساخت یک محیط کاملاً فراگیر است که شباهت قابلتوجهی به محیط حقیقی داشته باشد. این محیط شبیهسازیشده، میتواند حواس مختلف کاربران حتی حس لامسه و بویایی را به خوبی درگیر کند. هنوز راه درازی برای تحقق بخشیدن به این چشمانداز در پیش است. با این حال، فناوری VR پیشرفتهای زیادی در ارائه تعامل حسی به کاربران داشته و در تعدادی از صنایع به صورت تجاری مورد استفاده قرار گرفته است.
سیستمهای VR بسته به هدف و فناوری مورد استفاده به طور قابل توجهی با یکدیگر متفاوت هستند. اگرچه معمولاً در یکی از سه دسته زیر قرار میگیرند:
این نوع VR معمولاً به یک محیط شبیهسازیشده سهبعدی اشاره دارد که از طریق صفحه کامپیوتر قابل دسترسی است. بسته به برنامه، محیط نیز ممکن است صدا تولید کند. کاربر با استفاده از صفحه کلید، ماوس یا دستگاه های دیگر، بر محیط مجازی کنترل دارد، اما محیط به طور مستقیم با کاربر تعامل ندارد. یک بازی ویدیویی، مثال خوبی از VR غیرفراگیر است. مثال دیگر این مجموعه، انواع نرمافزارها یا وبسایتهایی هستند که به کاربر اجازه میدهند دکوراسیون یک اتاق را طراحی کند.
این نوع واقعیت مجازی یک تجربه مجازی جزئی را ارائه می دهد که از طریق صفحه کامپیوتر یا نوعی عینک یا هدست قابل دسترسی است. برنامههای این گروه بیشتر بر جنبه دید سهبعدی واقعیت مجازی تمرکز دارند و حرکت فیزیکی کاربر را به طور کامل، شبیهسازی نمیکنند. یک مثال رایج از واقعیت مجازی نیمه فراگیر، شبیهساز پرواز است که توسط خطوط هوایی و ارتش برای آموزش خلبانان خود استفاده میشود.
این نوع بالاترین سطح واقعیت مجازی را ارائه میدهد و کاربر را کاملاً در یک دنیای سهبعدی شبیهسازیشده غوطهور میکند. این شرایط میتواند حواس بینایی، شنوایی و در برخی موارد لامسه کاربر را درگیر کند. حتی در برخی از موارد، با افزودن بو به محیط کاربر، حس بویایی او نیز تحریک میشود. برای غوطهور شدن در چنین محیط پیچیدهای، کاربران از تجهیزات ویژهای مانند هدست، عینک یا دستکش استفاده میکنند و قادر به تعامل کامل با محیط هستند. حتی با استفاده از تجهیزاتی مانند تردمیل یا دوچرخههای ثابت، کاربران میتوانند در این فضای سهبعدی حرکت کنند. این حوزه از فناوری واقعیت مجازی هنوز در مراحل اولیه خود است. اما تأثیرات مهمی بر صنعت بازی و تا حدودی صنعت سلامت گذاشته است. میتوان حدس زد که این حوزه، در آیندهای نزدیک به محبوبترین بخش واقعیت مجازی تبدیل شود.
گاهی اوقات از «واقعیت مجازی مشارکتی» (Collaborative VR) به عنوان نوعی واقعیت مجازی یاد میشود. در این مدل، افراد از مکانهای مختلف در یک محیط مجازی گرد هم میآیند تا با یکدیگر تعامل داشته باشند و هر فرد با یک شخصیت سهبعدی نمایش داده شود. کاربران معمولاً از طریق میکروفون و هدست با یکدیگر ارتباط برقرار می کنند.
«واقعیت افزوده» (Augmented Reality) نیز شکل متفاوتی از واقعیت مجازی است. با واقعیت افزوده، شبیهسازیهای مجازی روی محیطهای دنیای واقعی قرار میگیرند تا آن محیطها را تقویت کنند یا چیزی به آن بیفزایند. به عنوان مثال، یک خردهفروش مبلمان ممکن است برنامهای ارائه کند که کاربران را قادر میسازد تلفنهای خود را به سمت اتاقی بگیرند و تصور کنند که یک صندلی یا میز جدید در آن محیط چگونه میتواند باشد.
مقوله دیگری که گاه نوعی واقعیت مجازی به حساب میآید، «واقعیت ترکیبی» (Mixed Reality) است که دنیای فیزیکی و مجازی را در یک فضای واحد ترکیب میکند. این حوزه نیز مانند واقعیت افزوده، بیشتر اوقات یک زمینه جداگانه اما مرتبط با واقعیت مجازی در نظر گرفته میشود. در واقع، میتوان سه گروه بزرگ واقعیت مجازی، واقعیت افزوده و واقعیت ترکیبی را تحت عنوان چترواژه «واقعیت توسعهیافته» (Extended Reality) توصیف کرد. این روش راه مناسبی برای ارجاع به هر سه ارائه میکند، در حالی که تمایز بین آنها همچنان مورد توجه است.
