1404/07/13
دانشآموزی را تصور کنید که هدست واقعیت مجازی به چشم زده و در دل کهکشان ایستاده است. سیارات را از نزدیک میبیند و حرکت زمین به دور خورشید را تجربه میکند. حالا دیگر چنین تجربههایی فقط در فیلمهای علمی تخیلی اتفاق نمیافتند. امروز واقعیت مجازی میتواند چنین تجاربی را در کلاس برای دانشآموزان رقم بزند و شیوه آموزش را تغییر دهد.
تحقیقات علمی نشان دادهاند که آموزش با واقعیت مجازی میتواند مشارکت دانشآموزان را افزایش دهد، انگیزهی درس خواندن را بالا ببرد و درک مطالب را عمیقتر و ماندگارتر کند.
واقعیت مجازی میتواند اثرات مثبت فراوانی بر شیوه تدریس معلمان و یادگیری کودکان داشته باشد. از جمله:
کلاسهایی که با VR برگزار میشوند، معمولاً پرشورترند. چرا که واقعیت مجازی مشارکت ذهنی، رفتاری و عاطفی دانشآموزان را افزایش میدهد. دانشآموزان به جای شنیدن توضیحات کلامی خستهکننده، وارد یک دنیای سهبعدی میشوند، عجایب خلقت را از نزدیک میبینند و رویدادهای جذاب را شخصاً تجربه میکنند. این حس حضور در محیط مجازی، یادگیری را ماندگارتر میکند. مطالعهی جدیدی در سال 2024 هم نشان داد که استفاده از واقعیت مجازی در کلاسهای درس دورهی متوسطه، تعامل دانشآموزان را بهبود میبخشد.
برای مثال، در درس زیستشناسی، دانشآموزان میتوانند وارد بدن انسان شوند و از نزدیک سلولها، اندامها و فرآیند گردش خون را ببینند. این تجربه نهتنها جذاب است، بلکه موضوع درس را روشنتر میکند.
درک بعضی از مفاهیم انتزاعی مانند هندسهی سهبعدی یا ساختار مولکولها، بر اساس توضیحات دوبعدی سخت است. اما آشنایی با این مفاهیم در فضای سهبعدی واقعیت مجازی، آنها را ساده و قابل فهم میکند.
در درسهایی مانند فیزیک، شیمی و نجوم، دانشآموزان میتوانند اشکال سهبعدی را در فضا ببینند، تأثیر قوانین فیزیک بر دنیای واقعی را تماشا کنند یا به رصد ستارههای آسمان شب مشغول شوند.
واقعیت مجازی فقط برای تجربه فردی نیست. دانشآموزان میتوانند با هم وارد یک فضای مشترک مجازی شوند. مثلاً در درس تاریخ دانشآموزان میتوانند یک شهر باستانی مجازی را کاوش کنند، با معماری آن آشنا شوند، زندگی ساکنان آن را تماشا کنند و تعامل فعال و گروهی داشته باشند. این تجربه مشترک جنبههای اجتماعی و تعاملی یادگیری را تقویت میکند.
برخی دانشآموزان در محیطهای شلوغ تمرکز ندارند و برخی برای یادگیری به شرایط محیطی خاصی نیاز دارند، مانند کودکانی که با اختلالات یادگیری روبهرو هستند یا کودکانی که نیازهای ویژه دارند. واقعیت مجازی میتواند محیطی امن، کنترلپذیر و سفارشی برای این کودکان به وجود بیاورد. بعضی تحقیقات از جمله تحقیقات علمی و آزمایشهای میدانی تکتاب نیز نشان دادهاند که واقعیت مجازی برای بهبود تواناییهای اجتماعی و عاطفی دانش آموزان دارای اختلال طیف اوتیسم قابل استفاده است.
همچنین با استفاده از واقعیت مجازی میتوان فضاهایی با محرکهای تنظیمشده و بدون مزاحمت محیطی ایجاد کرد تا دانشآموزان بدون حواسپرتی روی درس متمرکز شوند. با استفاده از این فناوریهای جدید، معلم میتواند سرعت یادگیری را کنترل نماید، درس را تکرار کند و فیدبک مناسب بگیرد.
استفاده از فناوریهای پیشرفتهای مانند واقعیت مجازی و متاورس برای آموزش در مدارس با محدودیتها و چالشهایی مواجه است. از جمله:
۱. زیرساخت و تجهیزات
یکی از موانع اصلی، دسترسی به تجهیزات واقعیت مجازی (عینک، حسگرها، کامپیوتر قدرتمند) و زیرساخت فنی مناسب است. مدارس مناطق کمتر برخوردار ممکن است بودجه یا امکانات فنی لازم برای این کار را نداشته باشند.
یک تحقیق بزرگ روی بیش از ۲۰ هزار معلم نشان داد که نگرش معلمان نسبت به استفاده از واقعیت مجازی به طور میانگین مثبت است، اما بسیاری از آنها احساس میکنند برای استفاده از این فناوری، مهارت کافی ندارند. اگر معلم نتواند به خوبی از این ابزار در روش تدریس خود بهره ببرد یا در طراحی تجربه مجازی موفق نباشد، ممکن است واقعیت مجازی بیشتر به ابزار بازی تبدیل شود تا ابزار آموزشی.
گاهی افزایش یادگیری یا انگیزهی اولیه ممکن است ناشی از تازگی فناوری باشد و در نتیجه در درازمدت این «اثر جدید بودن» کمرنگ شده و از بین رود.
برای تأثیرگزاری بیشتر واقعیت مجازی، لازم است محیطها و فعالیتها با هدف آموزشی متناسب باشند. طراحی روشهای آموزشی کاربردی و استفاده از محتواهای آموزشی تخصصی و مناسب اهمیت زیادی دارد.
– لازم نیست کلاس کاملاً وابسته به واقعیت مجازی باشد؛ بلکه میتوان از ترکیب آموزش معمولی و محتواهای آموزشی واقعیت مجازی بهره برد. مثلاً پس از تدریس موضوعات و مفاهیم دشوار، از نمایش مجازی و سهبعدی آنها برای درک بهتر مطالب استفاده کرد.
– ارائه دورههای آموزشی، راهنماها و پشتیبانی فنی برای معلمان ضروری است. معلم باید بداند چگونه از واقعیت مجازی برای تدریس استفاده کند و چطور با بهکارگیری فناوریهای جدید، بهرهوری را افزایش دهد.
– آموزشهای کوتاه و تعاملی که هدف آموزشی مشخص و واضحی دارند کارآمدتر هستند. برای مثال، بازیسازی ساده، مأموریت دادن به دانشآموز یا پرسش و پاسخ در محیط مجازی میتواند درس را برای دانشآموزان جذابتر کند.
– ارزیابی و دریافت بازخورد از دانشآموزان بعد از هر آموزش مجازی، میتواند معلم را در طراحی گامهای بعدی یاری کند. نظرات دانشآموزان دربارهی راحتی، جذابیت یا مشکلات متاورس اهمیت زیادی دارد.
بهتر است مدت استفاده از واقعیت مجازی کوتاه باشد تا هم جاذبه درس حفظ شود و هم از خستگی دانشآموزان جلوگیری به عمل آید.
– ایجاد فرصت برای تعامل دانشآموزان در محیط واقعیت مجازی تجربهای جذاب به وجود میآورد و شرایط را برای یادگیری مشترک آنان فراهم میکند.
واقعیت مجازی میتواند آموزش را از حالت خشک و تئوری به تجربهای زنده و هیجانانگیز تبدیل کند. این فناوری کمک میکند دانشآموزان فعالتر شوند، مفاهیم سخت را بهتر بفهمند و یادگیری گروهی را تجربه کنند. استفاده هوشمندانه و بهجا از واقعیت مجازی، میتواند دروازهای تازه به دنیای یادگیری بگشاید و حتی از پس نیازهای ویژهی دانشآموزان برآید. البته این مسیر بدون چالش نیست: به تجهیزات، مهارت معلم، طراحی خوب محتوا و مدیریت مصرف نیاز است. اما با دیدی امیدوارانه و تدبیری دقیق، واقعیت مجازی میتواند همراه ارزشمندی برای معلمان و دانشآموزان باشد.
